HÜSAMETTİN EFENDİ (Amasya Tarihi, Cilt 1. S. 121)
Tokat'ın çok eski zamanlarda "Togayit" Türkleri tarafından kurulduğunu ve burayı merkez yaptıklarını yazmakta, Tokat ismininde "Togayit"ten geldiğini iddia etmektedir.

EVLİYA ÇELEBİ( Seyahatname, cilt 7. S. 228)
"Arab, Acem, Rum, Ermeni, Makdisi ve Yenvan tarihlerinin yazdıklarına göre, bu Tokat kalesi Anadolu diyarındadır. tarihçilerin dediğine göre, ilk kurucusu Amalika kavminden ve Amasya kalesini yapan(Dokat) adlı, Ferhad gibi bir adamdır. Bunların ilk barınakları mağaralardı. Hala mağaralarında adam kaybolur. Sonra insanları çoğalarak mağaralardan çıkıp, bu yüksek dağ üzerinde beşken şeklinde kesme taştan bir kale yapmıştır ki, Amasya kalesine benzer bir sağlam kaledir.

CHARLES TEXIER (Asie Mineure)
Tokat'ın ortaçağada kurulduğunu kaydediyor ve İsa peygamberin dini Anadolu'da yayılmaya başlayınca, putperestlerle hristiyanlar arasında kanlı çatışmaların çıktığını, Komana'da bulunan hristiyanların kenti terk ederek Tokat şehrini kurduklarını yazıyor.